17 september 2018

Vrouwen in de Bijbel

Efeziërs 5:21,22
“(vers21) Weest elkander onderdanig uit ontzag voor Christus. (vers 22) Vrouwen weest onderdanig aan uw man als aan de Heer ….”
(Willebrord vertaling, 1978)

“(vers 21) Aanvaard elkaars gezag uit eerbied voor Christus. (vers 22) Vrouwen, erken het gezag van uw man als dat van de Heer…”
(Nieuwe Bijbelvertaling, 2004)

In augustus heb ik in een serie erediensten Bijbelse vrouwen aan het woord laten komen.
Met enige regelmaat had ik daar de waarschuwing bij opgenomen: ‘Er is veel van een nomadische cultuur van meer dan vierduizend jaar geleden, en van een samenleving van ongeveer tweeduizend jaar geleden, rond de Middellandse zee in de Bijbel terug te vinden.
Dat kan op zich anno nu geen model zijn voor kerk of samenleving voor onze genderverhoudingen.
Waarnaar we op zoek zijn is precies dát waarin het Bijbelse verhaal contrasteert met dat van de omliggende culturen. Daarin zit het nieuwe van God: Zijn interventie. We worden dus niet geacht het decor zelf tot blijde boodschap te verheffen, maar wel dat wat de acteurs in hun context op dat toneel aan moed en trouw laten zien. Dat mag ons hopelijk ontroeren, en in beweging brengen, zonder dat verhaal dan weer letterlijk te kopiëren.’

Waar het in de diensten niet over gegaan is, is dat de interpretatie-geschiedenis van Bijbelverhalen hun negatieve uitwerking natuurlijk wel hebben gehad. De inzet in de Bijbel is positief: in Genesis 1:27 staat:

‘God schiep de mens als zijn evenbeeld, als evenbeeld van God schiep hij hem, mannelijk en vrouwelijk schiep hij de mensen’.

Mannen en vrouwen zijn dus in oorsprong echt gelijkwaardig.
Maar het tweede scheppingsverhaal is een vertelling waarin de man uit aarde geschapen is (Gen. 2:7) terwijl de vrouw als rib uit de man genomen is (2:22).
Dat geeft al aanleiding te denken dat er een ‘meer’ en een ‘minder’ speelt tussen de geslachten. Als het verhaal van de zondeval (Gen. 3) dan zo verstaan wordt dat een vrouw de schuld van alle kwaad op aarde is, en dat zij als straf naar haar man zal verlangen en haar man over haar zal heersen (Gen. 3:16) lijkt de Bijbelse legitimering van de dominantie van mannen over vrouwen beklonken.

Maar als je deze verhalen in hun context ziet is het allemaal niet zo zwart-wit. Ja, het is duidelijk dat de Bijbel geschreven is in een patriarchale samenleving. Het is een boek dat geschreven is door mannen met een mannelijk lezerspubliek voor ogen. Maar min of meer tegen de verwachting in zijn er in de Bijbel wel degelijk grote en invloedrijke vrouwen te vinden. Het is ontegenzeggelijk de verdienste van de feministische theologie dat deze vrouwen de aandacht krijgen die ze verdienen.

En dan is er natuurlijk ‘Paulus’ als pijnpunt. Eind augustus ontstond er grote verontwaardiging omdat er in een VRT-uitzending van een r.-k. eredienst de passage voorgelezen was over vrouwen die aan hun man onderdanig moeten zijn. Het ging om Efeziërs 5:22. Ik denk dat er een oudere Katholieke vertaling gebruikt is (zie Willebrordvertaling 1978 hierboven), omdat zelfs de herziene katholieke Willibrord vertaling uit 2012 het woord onderdanig niet meer gebruikt. Want daar gaat het om: zich schikken naar.

In de Nieuwe Bijbelvertaling wordt de term ‘erken het gezag’ gebezigd; een term die daarmee het woord ‘onderdanig’ van de NBG vertaling uit 1951 in de protestantse traditie corrigeert.
Belangrijker is overigens dat er in de lay-out iets is veranderd, nl. de paragraafindeling: vers 21 wordt nu betrokken bij de volgende verzen. Dan blijkt dat het wederzijds ‘erkennen van het gezag’ een analogie is van de erkenning van het gezag van Christus door ieder kerklid.
Bovendien blijkt er in vers 25 een tekst te staan die we nooit als pendant van de veronderstelde noodzaak van het disciplineren van vrouwen te horen krijgen.
Namelijk:

‘Mannen heb uw vrouwen lief zoals Christus de kerk heeft liefgehad en zich voor haar heeft prijsgegeven.’

Nogmaals, dit maakt nog niet dat de Bijbel minder een mannenboek zou zijn. Maar wel dat er door de vertaalgeschiedenis en de werkingsgeschiedenis veel meer vrouwonvriendelijks ingeslopen is dan nodig was. Ik wilde dat graag nog toevoegen aan wat er in de diensten met Sara, Mirjam, Ester, Maria en Eva aan de orde gekomen was.

ds. Anne Kooi

Dagtekst

Erediensten

(Alle diensten beginnen om 10.15 uur, tenzij anders aangegeven.)

Agenda

Bethlehemkerk in Anderlecht

Kom op voor je kerk!