19 april 2016

Vogel uit de hemel

pkb-intrede-dienst-1501Als er schoolklassen in onze kerk op bezoek komen, stellen de jongeren nogal eens een vraag over de drie vogels die prominent aan de voorwand van de kerk te zien zijn. Zijn dat ‘protestantse vogels’? Wat betekenen ze precies?

Het eerste wat ik dan moet uitleggen, is dat niet elke protestantse kerk zulke vogels heeft. Ze zijn door Cathrien Orie ontworpen voor onze kerk, ze hebben bij ons hun plek gevonden en we houden van deze vogels. Maar wat ze precies betekenen? Iedereen mag er zich zelf gedachten over maken!

Oorspronkelijk hebben de mensen in onze kerk gedacht aan een opengeslagen Bijbel; dat gold als een typisch protestants symbool. Vervolgens kwam de gedachte op dat de bladen van die Bijbel zich los zouden kunnen maken en als vogels op zouden kunnen vliegen. Het Woord van de Heer wil niet op één plaats gehouden worden: het wil de ruimte vervullen en het wil de wereld in. Zo ontstond de gedachte aan vogels. Als je goed kijkt, herinnert vooral de middelste vogel aan die oorspronkelijke gedachte van een opengeslagen Bijbel.

We kunnen vanuit het Bijbelse denken allerlei associaties maken bij vogels. Het ligt voor de hand om aan de duif te denken die een rol speelt als Jezus in de Jordaan gedoopt wordt. Alle vier de evangeliën vertellen dat verhaal.

“Op het moment dat hij uit het water omhoogkwam, zag hij de hemel openscheuren en de Geest als een duif op zich nederdalen, en er klonk een stem uit de hemel: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, in jou vind ik vreugde’,”

zo staat het beschreven in Marcus 1. Het is een vertrouwd christelijk beeld geworden: een duif als een symbool voor de heilige Geest. In sommige kerken is hij in de hoogte boven het midden van de kerk afgebeeld, zodat de Geest als het ware boven de gemeente zweeft.

En die duif, die doet weer denken aan de duif uit het verhaal van Noach. Om te weten of de aarde weer bewoonbaar was na de grote vloed, liet Noach immers eerst een raaf los, en vervolgens tot driemaal toe een duif. Toen de duif de tweede keer terugkwam met een olijfblad, wist Noach dat het niet lang meer zou duren, en dat de aarde weer bewoonbaar zou zijn. De derde keer kwam de duif niet meer terug. De duif met olijfblad werd symbool voor vrede en voor een nieuw begin.

In zekere zin zou je ook al het beeld van een vogel kunnen lezen in het eerste scheppingsverhaal. “Gods geest zweefde over het water”, lezen we daar. Gods geest lijkt op een vogel die rusteloos boven het water een plek zoekt om een nest te bouwen, een ei te leggen. Het scheppingsverhaal begint om die ‘vogel Gods’ een plek te bieden, zoals later de duif van Noach weer een plek zal hebben gevonden. Gods Geest wil op aarde aanwezig zijn om onder de mensen een woning te vinden.

In het lied “Zij zit als een vogel” (NLB 701) worden al die Bijbelse beelden aaneengezongen. Het is een lied over de Geest die het leven schenkt. In de verzen van het lied gaat het over de Geest die nog vóór de schepping over de zondvloed zweefde als een vogel die een nest wilde bouwen. Het gaat over de duif van Noach die over land en zee vloog, die een plaats zocht onder de hemelboog. Het gaat ook over de Geest van God, die zich op het Pinksterfeest heeft laten horen en die onze tongen in beweging brengt.

“Want zij is de Geest, een met God in wezen,
gift van de Verlosser aan zijn aardse bruid;
de sleutel is zij, toegang tot de schriften,
vogel uit de hemel, witte vredesduif.”

Het is goed dat deze vogel thuis is in onze kerk: dat ze opstijgt en zweeft boven onze gemeente, dat ze van ons wegvliegt en ons de weg wijst naar buiten. Want ze is nooit van ons; we kunnen haar niet vangen. Maar als we het haar toestaan, vliegt ze af en aan!

Douwe Boelens

 

Dagtekst

Erediensten

(Alle diensten beginnen om 10.15 uur, tenzij anders aangegeven.)

Agenda

Taizé-ontmoeting

Taizé-ontmoeting: 11 november in de Museumkerk