20 februari 2015

Vincent in Brussel

Vincent van GoghOp 11 februari 2015 werd een zogenaamde ‘infomast’ over Vincent van Gogh onthuld, niet ver van onze kerk: vlak naast de kerk op het Sint-Katelijneplein, links van de voorgevel.

De infomast herinnert aan het verblijf van Van Gogh in Brussel, drie maanden in het najaar van 1878.
Het is niet zo bekend dat Van Gogh ooit in Brussel verbleven heeft. De periode van 1878 heeft niet lang geduurd en heeft ogenschijnlijk niet veel opgeleverd. In de letterlijke betekenis van het woord heeft Van Gogh zelfs nooit in Brussel gewoond; hij logeerde in die maanden in Laken.

Toen wist men nog bij lange na niet dat hij ooit tot de grootste kunstschilders van de 19de eeuw zou worden gerekend, en dat zijn verblijf in Brussel, destijds nauwelijks opgemerkt, meer dan 135 jaar later voor de stad interessant genoeg zou worden om een aandenken tot zijn nagedachtenis op te richten.

In de jaren vóór 1878 had Vincent van Gogh belangstelling laten zien voor de kunst, maar ook voor kerk en theologie. Het moet lange tijd onduidelijk geweest zijn voor hem zelf, waar zijn toekomst precies zou liggen: in het woord of in het beeld. Hij was zelf zoon van een predikant en we kunnen vermoeden dat hij een diep verlangen gevoeld heeft om te voldoen aan de verwachtingen van zijn vader. Helaas heeft er nooit een warme relatie tussen die vader en zijn zoon kunnen ontstaan.

In 1876 had Vincent een tijd in Engeland doorgebracht. Hij was er onderwijzer geweest in Ramsgate, en vervolgens ook hulpprediker in Isleworth. Hij zag zichzelf in die jaren voornamelijk als een dienaar van het Woord. Om die reden wilde hij in 1877 in Nederland staatsexamen doen: om vervolgens theologie te kunnen gaan studeren en zo doende in de voetstappen van zijn vader te treden.

Het staatsexamen heeft hij niet kunnen afleggen. Om toch een opleiding tot evangelist te kunnen volgen, meldde hij zich, heel ongebruikelijk, aan bij de ‘Opleidingsschool voor Vlaamsche jongelingen voor den Evangelie-arbeid’, die destijds in het leven was geroepen door de ‘Stads- en Landsevangelisatie SILO’. Zo kwam Vincent uit Nederland naar Brussel.

Op de infomast is de volgende tekst te lezen:

‘Van Gogh en het Sint-Katelijneplein
Van 1857 tot 1970 namen de gereformeerde protestanten hun stek in het oostelijk deel van het Sint-Katelijneplein (nr 3-9). Hun kerk bevond zich achter de nrs 5-7. De eerste ambitie van de schilder Vincent Van Gogh (1853-1890) was protestants dominee te worden. Na gefaald te hebben in zijn opleiding in Nederland volgt hij hier van augustus tot november 1878 een minder grondige opleiding. Daarna trekt hij in bij een prediker in Wasmes (Colfontaine), waarna hij zich uiteindelijk totaal wijdt aan zijn artistiek lot.’

Hij is dus na korte tijd en zonder afgeronde opleiding vertrokken om lekenpredikant te worden onder de arme mijnwerkersbevolking in de Borinage. Hij deed dat met een overgave en een radicaliteit die herinneringen oproepen aan het oerbeeld van alle grote heiligen, Franciscus van Assisi.

Ook Van Gogh wilde het Woord van God alleen verkondigen als hij het leven mocht delen van de allerarmsten. Hij woonde in een barak, deelde zijn kleren met de armen, sliep op een strozak , daalde met de werkers af in hun mijnschacht: verkoos om één van hen te zijn.

Dit alles stuitte op onbegrip van meerdere kanten, zowel van zijn gemeenteleden als van het kerkgenootschap. Zoveel betrokkenheid bij het leven van de armen was voor een prediker, zeker in die dagen, ongewenst. Al na zes maanden werd er een einde gemaakt aan zijn dienstverband.

Vincent van Gogh is hier dus vlakbij op school geweest: aan het Katelijneplein. Hij heeft hier een kort, maar cruciaal verblijf gehad. Hij voldeed toen op geen enkele manier aan de verwachtingen waaraan hij binnen de kerk moest voldoen. Vandaag glimmen we van trots, iedere keer dat zijn naam in verband wordt gebracht met de protestanten in Brussel.

ds. Douwe Boelens

Dagtekst

Erediensten

(Alle diensten beginnen om 10.15 uur, tenzij anders aangegeven.)

Agenda

Kerkkriebels 2017

Open vensters