24 september 2015

Door geloof alleen

Als we als protestanten de Reformatie herdenken, denken we aan het proces van herbezinning op de beginselen van het christelijk geloof dat met Luther en Calvijn begon.
Over twee jaar, op 31 oktober 2017, is het precies vijfhonderd jaar geleden dat Maarten Luther zijn 95 stellingen op de deur van de Slotkerk van de universiteitsstad Wittenberg publiceerde.

Die gebeurtenis is hét markeermoment geworden van de Reformatie, maar in feite heeft het hele proces van Reformatie veel langer geduurd. In de jaren na ‘Wittenberg’ verspreidde de Reformatie zich over heel Europa. Er kwam er een grote beweging opgang … en een tegenbeweging.
In België betekende dit, dat er een enorme repressie ontstond, waarbij veel mensen verjaagd werden of vluchtten, of gevangen genomen werden en vervolgens met grote regelmaat de marteldood stierven. Zo is er in België een tweede markeermoment in de geschiedenis van Reformatie.

Op 1 juli 1523 vindt de eerste executie van protestanten in de Nederlanden plaats. Op de Grote Markt van Brussel sterven de voormalige Augustijner monniken Hendrik Voes en Jan van Essen op de brandstapel. Zij stierven in de overtuiging dat hun geloof deze ultieme consequentie met zich meebrengt. Zij werden martelaar.

Een andere naam in België die onlosmakelijk met het martelaarschap verbonden is, is de naam van Guido de Brès. Hij stelde de Confessio Belgica op, tot op de dag van vandaag de belangrijke Nederlandse Geloofsbelijdenis. Guido de Brès stierf op 31 mei 1567 in Valenciennes door ophanging.

De Reformatie wordt gekarakteriseerd door de zogenoemde “vijf sola’s”.

Dat zijn sola scriptura, solus Christus, sola fide, soli Deo gloria en sola gratia. In de drie protestantse kringkerken van Brussel, Anderlecht en Vilvoorde, staan we daar in vijf achtereenvolgende jaren gezamenlijk bij stil. Of althans: in de vorm van een gemeenschappelijke pelgrimage proberen we, in onze verschillende woonplaatsen, invulling en betekenis te zoeken en te vinden bij deze vijf geloofsstellingen.

Vanaf 2013 al, maken we een tour langs de drie kerken, waarbij steeds één van de sola’s centraal staat. Dit jaar zal dat ‘sola fide’ zijn. Onze pelgrimage doet dan ook de protestantse kerk
in Brussel aan, waar Guido de Brès, Hendrik Voes en Jan van Essen met ere herdacht worden.

De betekenis van de geloofsnotie ‘sola fide’ is misschien wel de meest protestantse van de vijf. Maarten Luther stelde dat de ‘rechtvaardiging’ van ons mensen voor God alleen kan geschieden door het geloof in Jezus Christus, en niet door bijvoorbeeld onze eigen werkheiligheid of onze status of via onze kerk. Die ‘rechtvaardiging’ betekent dat als we als mens met God in het reine willen komen, altijd principieel met lege handen staan. Niet wijzelf, maar ook geen enkel ander mens en geen enkele kerk kan aanspraak maken op (een aandeel in) de redding van ons mensen voor Gods aangezicht.

Alleen – sola! – het geloof, dat het verzoenend lijden van Jezus onze redding heeft bewerkt, vermag dat. Het ‘geloof’ waar het hier dan over gaat is niet een algemene vroomheid, maar het gaat om dit heel concrete geloofsartikel. Toch heeft het in het licht van de martelaren wel een extra lading gekregen.

Het Nederlandse woord ‘martelaar’ komt voort uit het Griekse woordveld rond ‘martureo’ waarin ook het woord ‘marturion’, ‘getuigenis’ klinkt. De martelaren wijzen ons er op dat zij getuigen zijn van het geloof in Jezus Christus. Zij wijzen niet naar zichzelf, maar wijzen, in hun kwetsbare verstaan en volgen van Jezus, aan zichzelf voorbij. Hun kwaliteit ligt niet in hun eigen onverschrokkenheid of dapperheid, maar in hun gelovig leren aanvaarden van wat Jezus voor hen (en in hen voor ons allen) heeft gedaan. Alleen dát durven te verstaan, was toen in hun samenleving kennelijk een misdaad.

Het is ongelooflijk spannend om te bedenken wat dat inzicht voor ons vandaag kan betekenen.

ds. Anne Kooi

Dagtekst

Erediensten

(Alle diensten beginnen om 10.15 uur, tenzij anders aangegeven.)

Agenda

Kerkkriebels 2017

Open vensters