28 oktober 2015

Ander geluid

“Gezegend zal Hij wezen
die ons bij name riep,
die zelf de adem schiep
waarmee Hij wordt geprezen;
laat alom musiceren,
met stem en instrument,
maak wijd en zijd bekend
de grote naam des Heren”,

zo luidde en luidt het tweede couplet van Psalm 92 in het ‘oude’ en in het ‘nieuwe’ Liedboek.
Je hoort bijna hoe die woorden plechtig uitgezongen worden op een mooie zondagochtend in de kerk. “Stem en instrument”: gemeentezang onder orgelbegeleiding.

Nu staat er in het Liedboek/Zingen en bidden in huis en kerk ook een Psalm 92a, en die kleine ‘a’ verwijst naar onvermoede vergezichten.

“Wat zo geweldig is:
om U te danken
en om uw naam te mogen zingen,
wij samen.

U laat ons vrolijk juichen
over alles op aarde wat U ons deed
in liederen en verhalen
bij klanken van de harpen.

Het mooist is met gitaren
met trompet, klarinet en saxofoon
met toeters, bellen en banjo’s
met bekkens en met pauken.

Het kan ook goed met dansen,
met geklap in je handen, applaus voor God.
Stamp stevig hard met je voeten.
‘God zal het prachtig vinden!’”

Zou onze keurige Protestantse gemeenschap deze tekst van Karel Eykman nog wel een ‘Psalm’ noemen? Vooral de saxofoon en de banjo doen ons beseffen dat we met deze Psalm het Genève van Calvijn achter ons hebben gelaten. En de navolgers van Calvijn hadden trouwens ook al niet veel met “toeters en bellen”. Dansen? Geklap in je handen? Met je voeten stampen? Nee, daarvoor moet je echt bij andere kerken zijn!

Het voordeel van het Nieuwe Liedboek is, dat het een klein raampje openzet voor werelden, die voorheen in de kerk niet aan bod konden komen. Liederen uit andere (kerk)culturen, zoals het Afrikaanse lied “Masithi Amen” of het Peruviaanse lied “Gloria a Dios/gloria en los cielos”, de Negro Spiritual “Nobody knows the trouble I’ve seen”: het zijn alle tekens, dat de kerk en de wereld groter zijn dan ons kleine protestantse kerkverband.

Bij een lied als “Gloria a Dios” staat aangegeven, dat het begeleid wordt op percussie, “bijvoorbeeld djembe en shaker”. Dat betekent dat het orgel waar we zo aan gewend zijn, bij dit lied zwijgt. Datzelfde geldt voor het lied “Masithi Amen”: “Dit lied wordt onbegeleid gezongen, eventueel alleen percussie toevoegen”.

De meesten van ons zijn opgegroeid in een traditie waarin jongeren andere liederen zongen op hun clubavonden dan in de kerkdienst. In de kerk werden ‘Psalmen en Gezangen’ gezongen, en op de clubavond jeugdliederen. Een heel verschil! Ook de begeleiding van die liederen verschilde behoorlijk. In de kerk werd de zang op het orgel begeleid; in de jeugdclub op gitaar, later misschien op keyboard en wat dies meer zij. In de kerk werd uitsluitend in (ouderwets) Nederlands gezongen; op de jeugdclub ook in andere talen, vooral in het Engels. De liederen van de clubavond waren voor de jeugd – en je kon daaruit niet anders concluderen dan dat de ‘Psalmen en Gezangen’ voor de ouderen waren.
Waarschijnlijk zullen de meeste jongeren die naar de kerk komen, dit nog steeds zo ervaren: dat die kerkliederen, hoe mooi en stichtend ook, niet voor hun generatie bestemd zijn.

Dan is het een vooruitgang, dat in het nieuwe Liedboek liederen zijn opgenomen, die bedoeld zijn om de kloof enigszins te overbruggen. Liederen als “Heer, het licht van uw liefde schittert”/“Shine, Jesus, shine” of “Abba, Father, let me be” en vooral een (kleine) verzameling Taizé-liederen, ooit gekend als jeugdliederen, kunnen nu in een zondagse kerkdienst gezongen worden. Ook staan er in dit liedboek liederen die speciaal voor kinderen geschreven zijn: “Samuël, Samuël, lig je te dromen” en “Goedemorgen, welkom allemaal”, om er twee te noemen…

Of dit Liedboek in staat zal zijn om in onze kerken een bredere liedcultuur te introduceren, valt nog helemaal te bezien. De mogelijkheid om ‘andere geluiden’ in de kerkzang te laten horen, is nog steeds niet groot, maar is groter dan ze eerder was. Het zal ons er bij dit alles niet om te doen zijn om onze eigen kerkmuzikale traditie te discrediteren of te veronachtzamen. Onze traditie van ‘stem en instrument’ is zo kostbaar, dat ze het verdient om beschermd en beoefend te worden. Maar het is goed om ons ook in de kerkzang verbonden te weten met de kerk van alle tijden en plaatsen – en niet te vergeten: met mensen van alle leeftijden.

ds. Douwe Boelens

Dagtekst

Erediensten

(Alle diensten beginnen om 10.15 uur, tenzij anders aangegeven.)

Agenda

Taizé-ontmoeting

Taizé-ontmoeting: 11 november in de Museumkerk