4 oktober 2016

Stellingen rond de Reformatie

Kunnen stellingen ons helpen om zinvol de Reformatie te herdenken?

 

  1. In 2017 zal het 500 jaar geleden zijn dat Maarten Luther zijn 95 stellingen publiceerde en daarmee een proces van kerkhervorming op gang zette. In de Middeleeuwen kende Europa slechts één ‘katholieke’ kerk. Niettemin waren er voor Luther al verscheidene bewegingen geweest die veranderingen in de kerk nastreefden. Deze voorlopers van de Hervorming hebben allen het ‘terug naar de Bijbel’ verkondigd. Deze voormannen hebben gestreefd naar bijbelvertalingen in de volkstaal. Het betreft Pierre Valdes (1140-1218), één der voormannen van de beweging der Waldenzen in Zuid-Frankrijk, John Wycliffe (1330-1384) in Engeland en ook nu nog bekend als vertaler van de bijbel naar het Engels en Jan Hus (1370-1415) in Bohemen. Geen van deze bewegingen heeft op Europese schaal weerklank gevonden. Het is pas een eeuw na Jan Hus dat de geschriften van Maarten Luther in Duitsland een brede reformatiebeweging op gang brachten. Men stelt symbolisch het begin ervan in 1517, toen Luther zijn 95 stellingen tegen de aflaat publiceerde. De Reformatiebeweging sloeg aan en heeft zich snel uitgebreid van Duitsland naar Frankrijk, Zwitserland en de rest van Europa.

 

  1. Inderdaad heeft Luther zijn bezwaren tegen de praktijk van de aflaten geformuleerd in de vorm van stellingen, zoals toen gebruik was in academische kringen. Hij onderstreept in deze stellingen dat de vergeving van zonden, de rechtvaardigmaking, niet de beloning is van goede werken, noch het gevolg van het kopen van een aflaat. Met deze stelling valt hij ook de paus aan, die immers geen gezag heeft om zonden te vergeven door middel van een aflaat en die niet de rol heeft van bemiddelaar tussen God en mens. De stellingen werden gedrukt en vonden verbazend snel hun weg, zelfs tot in Rome. Het was niet Luthers bedoeling te breken met de pauselijke kerk, maar zijn geschriften werden weldra in de ban gedaan. Luther was ervan overtuigd dat zijn onderwijs naar de Bijbel was en werd ook zelf, als gevolg daarvan, in de ban gedaan. Hij bracht zodoende de beweging van de Reformatie op gang.

 

  1. En jawel, stellingen bevatten ideeën! De reformatoren uit de 16° eeuw moesten zich verantwoorden voor hun gedachtengoed en hebben daarbij gezocht naar een nieuwe beleving van het christelijk geloof. Dit heeft tot gevolg gehad dat een groot aantal geloofsbelijdenissen geformuleerd werd. Kerkhistorici tellen er meer dan twintig. De VPKB heeft uit deze reeks drie geloofsbelijdenissen gekozen waarvan zij zich erfgenaam weet: de Augsburgse geloofsbelijdenis, de Confessio Belgica en de Heidelbergse Catechismus.

Het formuleren van stellingen is daarbij een eerste stap geweest op weg naar de omschrijving van wat het christelijk geloof inhoudt en hoe dit tot uitdrukking komt in het samen kerk zijn. Stellingen kunnen daarbij een middel zijn om van het gemeenschappelijk geloof te getuigen.

  1. In 2017 willen we als protestantse kerken het blijvende belang van de Reformatie onderstrepen, ook voor onze tijd. Vijf eeuwen na de Reformatie bevinden de kerken van protestantse signatuur zich in een heel ander geestelijk en religieus klimaat. De protestanten in België vormen al eeuwen lang een kleine minderheid. Niettemin vormt het reformatorische erfgoed, zijn traditie en zijn gedachtengoed, nog steeds een belangrijke inspiratiebron voor onze tijd.

Het woord ‘protestant’ komt van het Latijnse ‘pro testare’: getuigen van iets in positieve zin.

Protestanten zijn geen oproerkraaiers. Wij hopen dat de Verenigde Protestantse Kerk in België publiekelijk van haar geloof, haar overtuigingen en haar hoop zal getuigen ter gelegenheid van 500 jaar Reformatie. De werkgroep REFO 2017 meent dat dit reeds vorm kan krijgen in het opstellen van stellingen voor onze tijd. We stellen concreet voor dat elke gemeente één of meerdere stellingen formuleert en dat deze stellingen vervolgens worden voorgesteld tijdens de Algemene Kerkvergadering die in mei 2017 zal plaats vinden.

  1. Wat het onderwerp van de stellingen betreft stelt de werkgroep een aantal thema’s voor. Er zijn verschillende vormen van stellingen, maar de meeste worden geformuleerd om twee redenen:

In beide gevallen is het wenselijk dat de stelling wordt toegelicht zodat de reden voor deze stelling duidelijk wordt gemaakt. In de bijlage geven we enkele voorbeelden.

De thema’s:

A) Apologetiek: We leven in een samenleving die God steeds meer tussen haakjes zet. Hoe kunnen wij zinvol ons geloof en onze hoop onder woorden brengen? Is het christelijk geloof nog geloofwaardig? (zie 1 Petrus 3:15).

B) Maatschappij: Welke rol kunnen protestanten en protestantse kerken spelen in een maatschappij waar neutraliteit het wachtwoord is? Kunnen kerken een rol spelen in het publieke debat? Heeft de belofte van een Koninkrijk dat niet van deze wereld is ook betekenis voor de maatschappij? Wat is het erfgoed van de Reformatie dat mede de huidige maatschappij heeft gevormd? (Tolerantie, vrijheid van meningsuiting, respect voor minderheden…?)

C) Oecumene: Sedert de Reformatie heeft de katholieke kerk een grote evolutie ondergaan in haar praktijken en haar onderwijs, terwijl ook de protestantse kerken evolueren; zij leggen meer het accent op spiritualiteit en geloofsbeleving dan op leerstelligheid. Hoe kan de band met de katholieke kerk heden vorm krijgen?

Enkele voorbeelden van stellingen

Dit zijn uiteraard slechts voorbeelden, maar misschien zetten ze u op een spoor.

a) De 95 stellingen van Luther betreffen de verzoening, de vergeving van zonden, de aflaten en het gezag van de paus in dezen. Bij stelling 33 bevinden we ons in het hart van het debat:

Stelling 33: “Men kan zich niet genoeg hoeden voor hen die de aflaat van de paus een onschatbare gave Gods noemen waardoor de mens met God verzoend wordt.”

b) De uitspraak dat alleen de Schrift normatief is om de wil van God te verstaan (het ‘Sola Scriptura’ van de Reformatie) houdt in dat iedere gelovige zelf zich op het woord van de Bijbel kan verlaten, zonder dat daar gezag van een derde aan te pas komt. Uiteindelijk heeft deze houding ook gevolgen buiten de kerk. Machten of gezagsdragers kunnen niet een bepaalde mening opleggen aan het publiek; waar dit wel gebeurt, is er sprake van een autoritaire dictatuur. Iedere persoon heeft recht op vrijheid van geweten.

Stelling: “Het principe dat iedere persoon in een samenleving recht heeft op vrijheid van geweten is gevoed door de traditie van de Reformatie.”

c) In de huidige maatschappij zijn velen op zoek naar zingeving. De belangstelling voor een spirituele dimensie neemt toe. De protestantse/evangelische kerken hechten veel belang aan een authentieke geloofsbeleving en spiritualiteit. Hoewel een warme en enthousiaste geloofsbeleving belangrijke elementen zijn in een christelijke gemeenschap en binnen de eredienst, moet er toch sprake zijn van een gemeenschappelijke geloofsinhoud.

Stelling: “Een kerk die zich niet baseert op een gemeenschappelijke geloofsbelijdenis zal niet kunnen overleven.”

 

Werkgroep REFO2017

Dagtekst

Erediensten

(Alle diensten beginnen om 10.15 uur, tenzij anders aangegeven.)

Agenda

Komt allen tezamen!

Kerstviering op 25 december, aanvang: 9.45 uur