27 juni 2016

Satan en Soweto

Satan verpletteren

Gedachten bij Soweto Dag 16 juni 2016

(Een schoen van het merk Mephisto wordt op tafel gezet.)

Er is een spelletje waarin mensen wordt gevraagd een titel van een boek, of een gezegde of spreekwoord uit te beelden. Misschien kennen jullie dat. Als variatie daarop, wil ik jullie vragen aan welke Bijbeltekst jullie denken als ik deze schoen laat zien… (Lezing uit Romeinen 15: 5, 13, 33; 16:20; Herziene Statenvertaling)

En de God van de volharding en van de vertroosting moge u geven onderling eensgezind te zijn in overeenstemming met Christus Jezus, opdat u eensgezind, met één mond, de God en Vader van onze Heere Jezus Christus verheerlijkt… De God nu van de hoop moge u vervullen met alle blijdschap en vrede in het geloven, opdat u overvloedig bent in de hoop, door de kracht van de Heilige Geest… En moge de God van de vrede met u allen zijn… En de God van de vrede zal satan (‘Mephisto’!) spoedig onder uw voeten verpletteren…

Het is vandaag 16 juni. Die dag staat voor altijd in mijn geheugen gegrift. Vandaag is het precies 40 jaar geleden dat er een opstand uitbrak in de South Western Township – beter bekend als Soweto – een township in de buurt van Johannesburg, Zuid Afrika.

De opstand ontstond omdat het apartheidsregime besloten had dat al het onderwijs voortaan in het Afrikaans zou plaatsvinden. Bovenop de onderdrukking waaronder de zwarte bevolking leed, kwam nu ook nog eens de belediging dat zij de taal van de onderdrukkers moesten leren. Dit was de spreekwoordelijke druppel die de emmer deed overvloeien.

Scholieren kwamen massaal in opstand. Een opstand die bloedig werd neergeslagen. Rapporten spreken over 500 doden. Eén van de eerste doden was de 13-jarige Hector Pieterson. De foto waarop zijn lichaam door een vriend wordt weggedragen, begeleid door zijn zus, is de wereld rondgegaan als een iconisch beeld van waartoe geïnstitutionaliseerd racisme kan leiden.

Hoewel het nog 15 jaar zou duren voordat de Apartheid zou worden afgeschaft, betekende de opstand in Soweto een mijlpaal en een keerpunt in de geschiedenis van Zuid Afrika. De onlusten sloegen over op andere townships en de gebeurtenissen in Soweto leidden tot wereldwijde protesten.

Voor Hector Pieterson is een monument opgericht en een museum gesticht. Het zijn symbolen voor verzet tegen racisme en voor de rol van de jeugd. De zestiende juni is uitgeroepen tot Dag van het Afrikaanse Kind, of wel ‘Youth Day’, als een blijvende herinnering aan hen die het leven lieten in de strijd tegen het racisme.

Op het kerkelijk erf, nam de Wereldraad van Kerken het voortouw in de strijd tegen de Apartheid en tegen racisme in het algemeen. Hiertoe werd in 1968 besloten het programma tot Bestrijding van het Racisme in te stellen. In Nederland werd een paar jaar later een kerkelijke steungroep opgericht voor dat Programma. Daardoor ben ik zelf uiteindelijk ook in 1983 bij de Wereldraad van Kerken beland om daar 15 jaar te mogen werken.

Het waren donkere tijden. Wat hield ons op de been tegenover een oppermachtig lijkende vijand? Veel belangrijker: wat gaf de mensen in Zuid Afrika de moed en de kracht om verzet te plegen met gevaar voor eigen leven? Wat richtte hen op elke keer wanneer zij terneergedrukt en letterlijk terneergeslagen werden? Wat deed hen geloven dat vrede en gerechtigheid mogelijk waren, hoe lang de weg ook mocht zijn?

De woorden uit Romeinen 15 en 16 hebben mensen in die tijd geïnspireerd. Daar wordt gesproken over de “God van de volharding en van de vertroosting”, over “de God van de vrede”, en, niet te vergeten over de “God van de vrede die de satan spoedig onder uw voeten zal verpletteren”.

Let wel, zeg ik dan als Calvinist, er staat niet simpelweg dat God satan zal verpletteren, er staat nadrukkelijk “onder uw voeten”. God heeft ons nodig om satan te verpletteren! Er wordt van ons verwacht dat we met God samenspannen, dat we werktuigen in Zijn hand zijn, dat we onze eigen verantwoordelijkheid op ons nemen, dat we aan Gods kant gaan staan.

We hebben het over de God van de bevrijding, over de God van Exodus (3:7-8) die zei:

“Ik heb gezien hoe ellendig mijn volk er in Egypte aan toe is, ik heb hun jammerklachten over hun onderdrukkers gehoord, ik weet hoe ze lijden. Daarom ben ik afgedaald om hen uit de macht van de Egyptenaren te bevrijden…”

Vervolgens zei God tegen Mozes dat hij naar de farao moest gaan en dat hij, Mozes, de Israëlieten uit Egypte weg moest leiden. (vers 10) Opnieuw: God deed het niet alleen. Voor de bevrijding van Israël speelde een mens, Mozes, een cruciale rol. Dit is de God die, via Mozes, tegen farao zei: “Laat mijn volk gaan…” (Ex. 9:1)

Dit is de God van Hanna die bad: “De zwakke en de arme helpt hij overeind, hij haalt hen uit het stof en uit het slijk.” (1 Sam. 2:8). Dit is de God van Jesaja: “Want het is gedaan met de geweldenaar… Ieder die op onrecht zint, zal vergaan.” (Jes. 29:20) Dit is de God van Amos: “Laat liever het recht stromen als water, en de gerechtigheid als een altijd stromende beek.” (Amos 5:24)

Dit is de God van Jezus: “De Geest van de Heer rust op mij, want hij heeft mij gezalfd. Om aan de armen het goede nieuws te brengen heeft hij mij gezonden, om aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken, en aan blinden het herstel van hun zicht, om onderdrukten hun vrijheid te geven, om een genadejaar van de Heer uit te roepen” (Luc. 4: 18-19). Dit is de God waarover Paulus spreekt als de God van de vertroosting, van de hoop en van de vrede, die satan onder onze voeten zal verpletteren (Rom. 15 en 16).

Het geloof in deze God heeft het uiteindelijk gewonnen van de god van de Apartheid – want, ja, de Apartheid werd met de hand op de Bijbel verdedigd.

Is alles nu ‘koek en ei’? Is het onrecht nu definitief verslagen? Is satan nu definitief verpletterd? Ja, het is nu meer dan 20 jaar geleden dat er officieel een einde kwam aan de Apartheid. Maar ieder die het nieuws uit dat land een beetje volgt, weet dat oude vormen van onrecht vervangen zijn door nieuwe vormen. Het bezit van macht brengt sterke verleidingen met zich mee en sommigen van de onderdrukten van toen zijn nu, op hun beurt, onderdeel geworden van een systeem dat weinig hoop biedt aan de meerderheid van de zwarte bevolking.

Vluchtelingen uit andere delen van Afrika worden vervolgd, mishandeld en zelfs vermoord. Vele groepen in de samenleving hebben nog steeds geen toegang tot stromend water en andere elementaire voorzieningen. En dan is er een president die een lange neus trekt naar arme bevolkingsgroepen door een luxe villa voor hemzelf te laten optrekken, op kosten van de belastingbetaler.

Sommige van de nieuwe machthebbers lijken er meer in geïnteresseerd te zijn hun eigen koninkrijkjes op te richten dan het Koninkrijk van God te proclameren. Teveel eten zich rond uit de vleespotten van de corruptie. Hun ogen en hun harten zijn, om met Jeremia (22:17) te spreken “slechts op eigen voordeel gericht”. Over dat soort lieden zegt Paulus (Fil. 3:19): “Hun god is hun buik, hun eer is schaamteloosheid en hun aandacht is alleen gericht op aardse zaken.”

Veertig jaar na Soweto, veertig jaar na de dood van Hector Pieterson, blijft er nog veel te doen. Zoals we bij het watertrappelen moeten blijven trappelen om het hoofd boven water te houden, zo is het onze opgave om dag in dag uit, zonder ophouden, de duivel van het onrecht te weerstaan. Daarbij putten wij hoop en energie uit de belofte dat de God van de vrede uiteindelijk satan voorgoed onder onze voeten zal verpletteren. Amen; het zij zo!

(Wat het kopen van een paar schoenen met het merk Mephisto al niet kan losmaken in je hoofd….)

Rob van Drimmelen

Dagtekst

Erediensten

(Alle diensten beginnen om 10.15 uur, tenzij anders aangegeven.)

Agenda

Kerkkriebels 2017

Open vensters