5 december 2015

Kerk en klimaat

Klimaat

De toekomst van onze planeet en al haar bewoners is in gevaar door klimaatveranderingen. In Parijs vergaderen momenteel de wereldleiders om daarover te spreken. Omdat een bindend en ambitieus klimaatakkoord meer dan ooit nodig is, liet ook onze kerkgemeenschap zondag 6 december na de kerkdienst haar stem horen. Zij deed mee aan de klimaatactie WeAreMarching van de klimaatorganisaties: Climate Express en de Klimaatcoalitie, door een foto te nemen op een “veilige” plek en deze te delen met de sociale media. Velen deden dat al en er volgen nog meer. De foto’s  van al de klimaatmanifestaties worden verzameld en geplaatst op de website www.wearemarching.be Met deze foto, gemaakt en bewerkt door Cathrien Orie, willen ook wij een krachtig signaal geven van onze zorg voor Gods Schepping.

Verslag Wijkavonden

Op de Wijkavonden in onze kerk bespraken we acht verschillende Bijbelse invalshoeken voor het nadenken over de Schepping. Als we Zondag 10 uit de Heidelbergse Catechismus erbij betrekken, waren het eigenlijk negen benaderingen. Die Zondag spreekt over de Goddelijke voorzienigheid en lijkt te ontkennen dat er enige marge is voor menselijke vrijheid en verantwoordelijkheid. In geen van de gespreksavonden was er iemand te vinden die zich door deze Zondag aangesproken voelt.

Dit geeft aan hoe de geloofsbeleving in de loop der tijd en door de generaties heen veranderd is. De gesprekken concentreerden zich daarom op die benaderingen waarin de mens een eigen rol speelt in Gods Schepping.

Samen lazen we Psalm 104, een prachtig voorbeeld van een poëtische benadering waarin de mens in verwondering en met bewondering kijkt naar Gods goede Schepping. De Psalm beschrijft heel mooi de grote verscheidenheid van en in de Schepping en hoe alles met elkaar samenhangt. Biodiversiteit noemen we dat nu. Dat is weliswaar geen term die we in de Bijbel vinden, maar zeker wel een Bijbels concept. Toch kunnen we ons afvragen of Psalm 104 niet een al te romantisch beeld van de Schepping schetst. Ja, de vogels zingen de eer van God, maar de wormen in de bek van de vogels ook? En zingen de vogels nog steeds het hoogste lied als ze door de kat gepakt worden?

Er zijn momenten waarop we het mooie van de Schepping ervaren maar er zijn ook tijden waarin we met Paulus (in Romeinen 8) zeggen:

“Wij weten dat de hele schepping nog altijd als in barenweeën zucht en lijdt.”

Prof. H. Kuitert zei eens: “Wat wil een gelovig christen met een Schepping die een wereld heeft afgeleverd waarin de één dood gaat aan kanker, de ander verdrinkt, etc.”
Wij ervaren dus zowel de schoonheid als de gebrokenheid van de Schepping.

Een tweede manier om naar de Schepping te kijken is door de ‘klassieke’ bril. Het Bijbelse sleutelvers voor deze benadering is Genesis 1:28-29 waar God tegen de mensen zegt:

“Wees vruchtbaar en wordt talrijk, bevolk de aarde en breng haar onder je gezag: heers over de vissen van de zee, over de vogels van de hemel en over alle dieren die op aarde rondkruipen.”

In deze benadering staat de mens centraal in de Schepping. Hij is de ‘kroon van de Schepping’ en voert heerschappij over de gehele aarde. Deze visie heeft geleid tot kritiek op het Christendom als zijnde medeschuldig aan het veroorzaken van schade aan de Schepping.
Mede om die reden werd in een derde benadering de nadruk verschoven naar het tweede hoofdstuk van Genesis, waar we (in vers 15) lezen:

“God, de Heer, bracht de mens dus in de tuin van Eden, om die te bewerken en erover te waken.”

De rol van de mens verschuift van ‘beheersen’ naar ‘beheren’. Dit zouden we de rentmeesterbenadering kunnen noemen. De mens staat niet langer centraal maar heeft wel een zware verantwoordelijkheid als zijnde mede verantwoordelijk voor het beheren van de Schepping. Als dit zo is, dan is de Schepping ook niet “af”; Gods scheppingsdrang gaat door evenals onze verantwoordelijkheid.

Een vierde benadering is een variatie op het rentmeestermodel en legt, in navolging van Franciscus van Assisi, de nadruk op de rol van de mens als partner van andere schepselen. In deze gedachtegang, die voortbouwt op langlopende tradities zoals die van de Kapucijnen, de Franciscanen en andere kloosterordes, vind je vaak een nadruk op ascese, soberheid, en een simpeler levensstijl.

Er is ook (een vijfde) visie volgens dewelke de mens wordt gezien als een soort priester in de schepping die, vanuit een dankbare houding, de vruchten van de aarde teruggeeft aan de Schepper. Mensen zijn niet het centrum van de Schepping maar een soort ‘tussenpersoon’ tussen Schepping en Schepper. Deze benadering vind je veel bij Orthodoxe theologen en in kerken van ‘oervolken’.

Weer een andere invalshoek is die van het Verbond. In Genesis (9:13-15) belooft God na de zondvloed:

“Ik plaats mijn boog in de wolken; die zal het teken zijn van het verbond tussen mij en de aarde. (…) mijn verbond met jullie en al wat leeft…..”

God is dus niet alleen de God van mensen, maar van alles dat leeft. Dat zou ons wat bescheidener moeten stemmen. Wanneer de mens dat Verbond verbreekt, heeft dit gevolgen voor heel de Schepping (zie bijvoorbeeld Jesaja 24:3-8). Het verbreken van het Verbond is vaak het resultaat van het aanbidden van valse goden. We kunnen ons afvragen welke afgoden vandaag de dag worden aanbeden en hoe dit leidt tot schade voor de Schepping als geheel.

De Schepping werd voltooid op de Sabbat, de dag waarop God uitrustte van Haar werk. Een zevende benadering kiest er daarom voor om niet de mens, maar de Sabbat centraal te stellen in de Schepping. In deze Sabbatgerichte visie mogen en moeten de mensen en de aarde regelmatig rusten (zie ook Leviticus 25 over het Sabbat- en Jubeljaar). Als we dit ernstig zouden nemen, zouden de aarde en de mensen wellicht meer kans hebben te overleven dan wanneer wij doorgaan in het huidige moordende tempo waarin de mensheid leeft.

Het boek Genesis is waarschijnlijk het resultaat van redactie proces dat verschillende eeuwen heeft geduurd. Het boek staat weliswaar als eerste in de Bijbel maar is wellicht pas voltooid tijdens of na de Babylonische ballingschap. Dit gegeven heeft sommige Bijbelwetenschappers ertoe gebracht Genesis te zien als een bevrijdingsverhaal. Volgens deze, achtste, benadering is het Scheppingsverhaal geworteld in een bevrijdingsverhaal.
De mensheid wordt door de Schepping bevrijd uit de woestheid, doodsheid en duisternis waarover in Genesis 1 gesproken wordt. God is zowel Schepper als Bevrijder (zie Psalm 77). Dat bevrijdingsthema vinden we ook bij Paulus waar hij (in Romeinen 8:19-22) schrijft over de bevrijding van de Schepping.

Tot op zekere hoogte is het mogelijk de acht verschillende maar soms overlappende benaderingen te verbinden met bepaalde christelijke kerkgemeenschappen. De meeste deelnemers aan de Wijkavonden voelden zich vooral thuis bij de rentmeester benadering die, en dat zal niet verbazen, vooral opgang vindt in de Protestantse traditie.
Anderen voelden zich meer aangesproken door het voorbeeld van Franciscus van Assisi, en weer anderen werden geïnspireerd door de visie die de Sabbat centraal stelt.
Voor alle deelnemers was het duidelijk dat de mens een grote verantwoordelijkheid heeft voor het beheren en bewaren van Gods Schepping. Waarvan acte!

Rob van Drimmelen

Dagtekst

Erediensten

(Alle diensten beginnen om 10.15 uur, tenzij anders aangegeven.)

Agenda

Kerkkriebels 2017

Open vensters