20 februari 2015

Kerk en ecologie

Als u overtuigd bent dat de opwarming van de aarde wordt veroorzaakt door menselijk toedoen en nu onze grootste bedreiging vormt, dan bent u goed in het gezelschap van de overgrote meerderheid van klimatologen wereldwijd.

Die bijna volledige consensus onder de klimaatwetenschappers is pas de laatste 10 jaar gegroeid. In 2003 wees een enquête onder deze mensen uit dat 65% daar niet zeker van was. In 2013 werd het onderzoek overgedaan en bleek dat bijna niemand daar nog aan twijfelde.

In haar nieuwste boek ‘No Time’ stelt Naomi Klein, de Canadese klimaatactiviste, dat we hard op weg zijn in de kuil te vallen die we zelf aan het graven zijn. Het is een kwestie van jaren voordat de opwarming van de aarde de kritische grens van 2°C bereikt. Volgens Klein staat 97 procent van de klimaatwetenschappers dan niet in voor de gevolgen. Dat wij mensen daar de hand in hebben staat buiten kijf: wij zijn ook de enigen die het noodlot kunnen afwenden of de schade kunnen beperken. De bitse controverse tussen be- en ontkenners van menselijke schuld in dit verhaal, leidt echter de aandacht af van wat nu geboden is: onmiddellijke en radicale actie. Gedane zaken nemen geen keer, of ze door een speling van de natuur of door de overspelige natuur van de mens gedaan zijn.

Een mogelijke catastrofe is zich aan het voltrekken, omdat wij ons uit eigen belang overgeleverd hebben aan een economisch systeem dat de aarde meedogenloos uitput met het oog op winstmaximalisatie.

Het probleem is niet zozeer de extractie, het onttrekken van mineralen en fossiele brandstoffen aan de aarde, maar de vervuiling die dit met zich meebrengt: hoge methaangas-concentraties bij ‘fracken’; lekkages bij het transport van brandstoffen (de Nigerdelta is een van de meest vervuilde plekken op aarde, met dank aan de oliewinning), het affakkelen en het injecteren van toxische restanten diep in de aarde. Klein stelt een radicale ommekeer voor: laat de ‘schepping’ maar in de aarde zitten en investeer zoveel als nodig is in hernieuwbare energie, vuur-wind-aarde-lucht. Eindelijk iets wat de mens niet kan namaken (alhoewel?)!

Klein neemt de moeite om de christelijke godsdienst in haar verhaal te betrekken: er is een verband tussen de klimaatcrisis en Genesis. ‘In veel heidense samenlevingen werd de aarde gezien als moeder, als vruchtbare levensbrenger.
De joods-christelijke traditie introduceerde een radicaal ander concept. De aarde was de schepping van een monotheïstische God die de bewoners van de aarde beval: ‘Weest vruchtbaar en word talrijk; bevolk de aarde en onderwerp haar; heers over de vissen van de zee, over de vogels van de lucht, en over al het gedierte dat over de grond kruipt.’

Ik trek mij de verdachtmaking die in Klein’s woorden over die cultuuropdracht schuilt, aan en zou mw. Klein willen zeggen dat wij ‘sola sciptura’ aan haar kant staan.

Maar wie zijn ‘wij’? Zijn mensen die zich christelijk noemen buiten proportie medeverantwoordelijk voor het economisch systeem dat de aarde te gronde richt en mag het hen extra aangerekend worden? Naomi Klein mag het zeggen, want als Noord-Amerikaanse heeft ze zowel weet van de Canadese bijdrage aan de klimaatopwarming, als van de rol die het veelal christelijk geïnspireerde conservatisme in de VS speelt. Canada stuurt zijn ambassadeur in Griekenland uit om protesterende Grieken in Chalkididi te overtuigen van de zinloosheid van verzet tegen de vervuilende goudwinning op het schiereiland. In de VS dwarsboomt de tea party elke toegeving aan de bezorgdheid over de opwarming van de aarde. Ga in de VS maar eens op de koffie bij tea party senatoren die ‘illegalen’ het leven onmogelijk willen maken, die de nationale bijstandsverzekering misplaatste solidariteit noemen en hun mening over de klimaatverandering afstemmen op hun sponsors, overwegend mensen uit de olie- en gasindustrie. Medechristenen die elke zondag naar de kerk gaan en twitteren: “Het leuke aan de aarde is dat als je er gaten in prikt, er olie en gas uitkomt” (senator Steve Stockman – 20 maart 2014).

Jaren geleden werd ik in de VS voorgesteld aan de president van de groep ‘Businessmen for Christ’. Als de groep nou Christian businessmen and -women heette, dan had ik graag nader kennis gemaakt. Maar nu kon ik het niet laten om te zeggen: “I thought that Christ had driven away the businessmen from the temple”.

Sorry, dat ik zo doordram, maar we hebben geen idee van de schade die sommige mensen in naam van hun christelijke overtuiging aanrichten. Niet alleen financieren zij het verzet tegen de klimaatwetenschap en tegen de bevindingen van het International Panel for Climate Control van de VN, maar ook zaaien zij twijfel in de harten van hen die zich zorgen maken, maar zich toch door dit klimaatscepticisme in slaap laten sussen.

Zij mogen er best een afwijkende, want onwetenschappelijke, mening op nahouden, maar ze mogen dat niet doen als christen of in naam van het christendom. Van deze club kun je niet vrijblijvend lid zijn; zo van, ik doe alleen de even geboden.
De bijbel gebruiken om de roofbouw die de mens op de natuur pleegt, te rechtvaardigen, is onbijbels.

Bereshit bara Elohim et hashamayim ve’et ha’arets

Zo begint de bijbel: “In het begin schiep (of heeft geschapen) God de hemel en de aarde.”

Prof. Schoneveld (1904-1974), oudtestamenticus aan de Protestantse Theologische Faculteit te Brussel opperde dat je ook mocht lezen: in principe heeft God hemel en aarde geschapen.
Er bestaat een driehoeksverhouding tussen God, schepping en mens. De mens is als kroon op de schepping, als primus inter pares, aangesteld om te heersen en te onderwerpen (tot hiertoe zijn we mee), maar wie is die mens, die adam, die aarde?

Dr. Egbert Rooze is daar heel duidelijk in: die mens is geschapen naar beeld en gelijkenis van God. Toe maar! De mens, kind van God, zoals God hem bedoeld heeft, krijgt de sleutels van de schepping. Bepaalt of onze wereld hemel of hel wordt. Heersen en onderwerpen is bij deze God-bedoelde mens in goede handen. Daar zit volgens Rooze ook een grimmige kant aan: ‘Machtsmisbruik, het recht van de sterkste, dat moet je niet zomaar laten gebeuren. Dat moet je onderwerpen, want anders laat je machten die de goede schepping bedreigen, heersen.’

Ds. Anne Kooi attendeerde mij, in een artikel voor de kerkbrief, op de lijn die loopt van het scheppingsverhaal naar Paulus: ‘De schepping ziet er reikhalzend naar uit dat openbaar wordt wie Gods kinderen zijn’. Hoe letterlijk valt dat nu te nemen.

Pim Lans

Dagtekst

Erediensten

(Alle diensten beginnen om 10.15 uur, tenzij anders aangegeven.)

Agenda

Kerkkriebels 2017

Open vensters